ابو القاسم سلطانى
45
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
محل رويش عشر بيشتر در مسيلهاى كوهها مىباشد . اگر شاخه و برگى از آن بريده شود آبى مانند شير از درخت خارج مىشود و آن شير را در كوزهها جمع مىكنند . ميوه عشر توخالى است و ميان آن چيزى شبيه به پنبه وجود دارد اين پنبهها را در بالش مىريزند . ميوه را به عربى خرفع مىنامند از دانهها صمغى كه آن را سكر الشعر Sokkar ol oshar 8 * مىنامند و جز در خزاين پادشاهان وجود ندارد به دست مىآيد 9 * . ابن سينا گويد عشر يكى از درختان شيرابهدار مىباشد ماليدن ( شيرابه ) در كچلى و زردزخم و مخلوط آن با عسل در آفت دهان كودكان موثر است . خوردن آن موجب اسهال و ضعف معده مىشود و سكر العشر مانى است كه بر درخت مىنشيند و شبيه به تكههاى نمك است . مزه آن شيرين كمى گس و تلخ است نوع يمنى آن سفيد و حجازى آن سياهرنگ مىباشد . ديد چشم را قوى مىكند و براى ريه سودمند است ، با شير شتر درمانكننده خيز عمومى انساج و براى كليه و مثانه خوب است 10 * . به چشم كشيدن مان آن براى درمان لكه سفيد روى قرنيه [ Leukoma ] سودمند و خوردن يك اوقيه آن با آب گرم در آسم و تنگى نفس موثر است 11 * . خوردن سه درم از شيرابه آن كشنده بود 12 * ، شيرابه آن گوشت زائد را از بين مىبرد و سكر العشر مانى است كه از درخت عشر به دست مىآيد و در مصر به عشار معروف است . در درد سينه ، سرفه و درد معده سودمند است 13 * . صاحبان تحفه و مخزن علاوه بر موارد كاربرد فوق الذكر مىنويسد پاشيدن برگ خشك آن در چرك زخم و خشكاندن آن ، آكله و قرحههاى دير درمانپذير موثر بوده و گوشت زائد را از بين مىبرد . پنبه ميوه آن ، هنگامى كه ميوه را تازه باز كرده باشند جهت جلوگيرى از خونروى و روياندن نسج و شيرابه آن از بين برنده دانه بواسير مىباشد و دباغان اهل حجاز از شيرابه آن براى بردن موى پوست استفاده مىكنند . صاحب مخزن مىنويسد به فارسى آن را خرك و درخت زهرناك و به هندى آك و عوام اكرن و مدار مىنامند 14 * . قسمت قابل مصرف : پوست ، برگ ، گل و شيرابه مىباشد . تركيبات شيميائى : گياه حاوى Madarin , Calotoxin , Calactin , Calotropagenin , Calotropin , Usharidin , Usharin ، Gigantin ، رزين Vorusharin ، يك ماده تلخ و شيرابه علاوه بر مواد فوق كائوتچوك Caoutchouc ، آلفا و بتاكالوتروپئول ، تريپسين و آنزيم Sinila و الكلهاى Isogiganteol , Giganteol مىباشد .